Vraagstelling

Dit concept van de Esloo Praktijkschool was in de tijd dat deze ontwikkeld moest worden (2003) volslagen nieuw voor dit type onderwijs. Van één docent op één groep voor alle lessen het hele jaar door, naar teamgericht werken en vakspecialistisch onderwijs. Jaap Westbroek, toen nog directievoorzitter van de Esloo Scholengroep, was de grote inspirator. Esloo schakelde M3V in om de gedachte samen met het team door te ontwikkelen naar een gedragen onderwijsconcept en dit door te vertalen naar een bijpassend uitdagend huisvestingsconcept. Bijpassend in de zin van het onderwijsconcept, maar ook bijpassend in de uitstraling van vernieuwing van dit soort onderwijs.

Aanpak

De omslag was groot. Het proces van ontwikkeling met draagvlak vroeg om rust. In meerdere workshops, met soms lange pauzes om resultaten te laten bezinken, is samen met het voltallig team het onderwijsconcept ontwikkeld. Gaandeweg het proces kwamen daar de ruimtelijke beelden bij. In de oude school werden aanpassingen gedaan om learning-on-the-job ervaringen op te doen. M3V werd aan de architect (Topos Architecten) gekoppeld om het ruimtelijk concept met hen door te vertalen naar een ontwerp dat een perfecte weerslag is van de beoogde ambitie. Elisabeth van Elsen (tegenwoordig medewerker van M3V) begeleidde het team in de aanloop naar de huisvesting in de onderwijskundige omslag.

Het resultaat

Het resultaat is een concept waarin voor de onderbouw per unit van 3 à 4 stamgroepen een leerdomein is gecreëerd bestaande uit een leerplein en per stamgroep een huiskamer. Een docententeam verzorgt als groep in samenwerking het onderwijs. Er is een echte woning met keuken, woon-, slaap- en badkamer om met kleine groepen te werken aan zelfredzaamheid. De bovenbouw heeft 4 (en de mogelijkheid van een 5e) volwaardige en voor omwonenden geopende bedrijven waarin zij onder sterke begeleiding lerend kennismaken met alle facetten van de bedrijfsvoering per bedrijf.

Reactie van Jaap Westbroek op het proces en het resultaat:

"De tekst van M3V is waar en niet waar. Eigenlijk heeft M3V veel beter werk geleverd dan ze hier opschrijft maar ik kan me voorstellen dat ze door dat te verwoorden voor veel scholen een stap te ver gaat. Ik vind dat ik die stap wel behoor te zetten omdat ik M3V alleen dan recht doe. Vandaar deze wat uitvoerige reactie.

Esloo Onderwijsgroep heeft een traditie omdat zij zich altijd uitvoerig bezig heeft gehouden met de nieuwbouw van haar scholen. Het onderwijs is immers sterk in ontwikkeling. Zowel het onderwijsleerproces staat ter discussie (weten wij wel alle kwaliteiten uit onze leerlingen te halen met het bestaande onderwijsleerproces of is er vernieuwing nodig?) als de relatie tussen de school en de omgeving (denk bijvoorbeeld aan de brede buurtschool). Intussen worden er nog steeds scholen gebouwd als was het begin vorige eeuw: een rits lokalen achter elkaar waar eigenlijk alleen het traditionele onderwijsleerproces (het voortdurend zenden van ‘kennis’ van een docent naar een groep leerlingen) wordt gefaciliteerd, terwijl om de school een groot hek wordt geplaatst zodat de samenleving fysiek wordt buitengesloten (of zodat de school zich aan leerlingen als een soort ‘gevangenis’ manifesteert. Het bouwen van traditionele schoolgebouwen beperkt de mogelijkheden van scholen om zich naar een andere toekomst van leren te ontwikkelen, terwijl het ook goed mogelijk is dat nieuwe schoolgebouwen veranderingen in het bestaande onderwijs concept faciliteren. En Esloo kiest (u zult het begrijpen) ervoor om het gesprek over de fundamenten van het onderwijs te voeren met het personeel op het moment dat er sprake is van nieuwbouw. Een school is in 30 jaar afgeschreven maar het concept van de school zou zodanig moeten zijn dat het ook na 30 jaar nog volledig voldoet. Voor de personeelsleden van een school betekent dit dat zij moeten leren over hun eigen schaduw heen te springen. Zij kennen alleen het onderwijs en het gebouw zoals het bestaat en zoals het altijd heeft bestaan, en het nieuwe gebouw moet wel van hen zijn. Denken over een nieuw schoolgebouw betekent dus allereerst dat een school leert nadenken over haar toekomst en over de werkelijke waarden die zij wil overbrengen aan haar leerlingen.

Wij hebben ter ondersteuning van dit proces steeds gebruik gemaakt van de diensten van M3V en ik kan niet anders zeggen dan dat we daarmee heel veel resultaten hebben geboekt. Bij Esloo Praktijkonderwijs was onze analyse voorafgaand aan het nadenken over een nieuw schoolgebouw en het inhuren van M3V dat onze leerlingen maar beperkte leercapaciteiten bezaten voor een groot deel het gevolg was van de sociale omstandigheden waarin de wijk verkeerde waar de school zou worden gebouwd en waar velen van hen woonden. Esloo praktijkonderwijs school wilde de nieuwbouw gebruiken om samen met haar leerlingen de sociale omstandigheden van de wijk aan te pakken en de wijk op orde te krijgen. Geen geringe ambitie die wel handen en voeten gegeven moeten worden. M3V heeft dit proces begeleid op vier manieren:

1. De docenten hebben een onderwijsconcept ontwikkeld dat hieraan recht doet.

2. Er is een gebouw neergezet dat dit onderwijsconcept faciliteert.

3. Er zijn maatschappelijke partners gevonden in de wijk die deze ambitie ondersteunen.

4. De aanpak is zodanig geformuleerd dat er een incrementeel proces kan ontstaan, d.w.z. dat de tijd ervoor kan zorgen dat het concept zich verder gaat ontwikkelen.

Resultaat is inmiddels volop geboekt en wordt de komende jaren alleen maar vergroot.

1. Het nieuwe schoolgebouw is een icoon voor de wijk, er vinden tal van wijkactiviteiten plaats, leerlingen zijn op vele manieren betrokken bij het ordentelijk maken van de wijk, de wijk is trots op de school.

2. De wijk die vanwege het feit dat zij deel uitmaakt van een groter stadsdeel dat net buiten de boot viel bij de krachtwijken, maar die bekend staat als het afvalputje van Den Haag, staat in het centrum van de gemeentelijke belangstelling: B&W heeft een aanvraag gedaan voor een speciale status van de wijk als 40+ wijk (een wijk direct georganiseerd rond de krachtwijken), ik ben benoemd tot wijkregisseur en er zijn talloze initiatieven genomen om de wijk uit de put te trekken. (zie www.laaknoord.nl).

Aan de wieg van deze ontwikkelingen heeft M3V gestaan. Zij kan het werk niet alleen doen want zij is natuurlijk aanvullend op de ambities van de instantie die haar kennis en vaardigheden wil benutten (in dit geval Esloo Onderwijsgroep). Maar zelfs in deze zeer ver gaande situatie is zij in staat geweest de agenda te zetten, partijen bij elkaar te krijgen en een start te maken met het realiseren van datgene dat alleen nog maar als een droom is geformuleerd.

Drs. Jaap Westbroek was lid van de Programmaraad Innovatie VO (durven, delen, doen) en directeur DISQ. Hij heeft de opdracht van de gemeente Den Haag en vier maatschappelijke partijen om in drie jaar tijd de wijk waar Esloo Praktijkondewrwijs nu is gebouwd, uit het slop te trekken (zie hiervoor ook www.laaknoord.nl)."